این نرم‌افزار یک برنامه ویرایش‌گر گرافیکی راستری برای مایکروسافت ویندوز می‌باشد که با استفاده از فریم‌ورک دات‌نت توسعه یافتهاست. این برنامه در اصل به عنوان یک پروژه‌ی دانشجویی در دانشگاه ایالت واشنگتن ساخته شده است. این برنامه از یک نسخه جایگزین ساده برنامه Paint مایکروسافت سیر تکاملی خود را آغاز کرده است. همان‌طور که می‌دانید برنامه Paint همراه با سیستم‌عامل ویندوز عرضه می‌شود. قصد این برنامه آن است که به ویرایش‌گری قدرتمند با پشتیبانی از لایه‌ها، ترکیب تصاویر، دستکاری تصاویر و هم‌چنین قابلیت افزودن افزونه‌ها تبدیل شود. این برنامه هم‌چنین به عنوان یک انتخاب رایگان به جای نرم‌افزار فوتوشاپ شرکت ادابی استفاده می‌شود. باید بیان کرد که این نرم‌افزار قابل مقایسه با نرم‌افزارهایی قدرتمند مانند گیمپ، ویرایش‌گر عکس مایکروسافت، فوتوشاپ و خیلی موارد دیگر می‌باشد. این برنامه اساساً با استفاده از زبان برنامه‌نویسی #C نوشته شده است که در آن مقدار کمی هم از ++C برای تهیه امکانات مربوط به نصب برنامه و قابلیت‌های کلیک سمت راست موشواره استفاده شده است. قالب بومی تصویر این نرم‌افزار، PDN. است که جایگزین فشرده قالب آبجکت داخلی برنامه است. این قالب اطلاعاتی مانند لایه‌بندی تصویر را در خود نگه می‌دارد. این نرم‌افزار به جز نصاب، متن و آثار گرافیکی تحت شبه پروانه‌ی MIT منتشر شده است. Paint.NET در ابتدا کاملاً به صورت متن‌باز منتشر شده بود اما با توجه به شکایات و گله‌های توسعه‌دهنده‌ی اصلی برنامه در این رابطه که برخی از کاربران نام نرم‌افزار را تغییر می‌دهند و آن را بدون در نظر گرفتن اعتبار پروژه می‌فروشند، به همین دلیل تمام پرونده‌های منبع (مانند متون واسط کاربری و شمایل‌ها) تحت پروانه Creative Commons، اجازه تغییرات را برای کاربران صلب کرده‌اند و هم‌چنین نصاب برنامه به صورت متن‌بسته ارائه شده است. نسخه‌ی 3.36 برای اولین بار به عنوان متن‌باز جزئی (همان‌طور که در بالا شرح داده شد) منتشر شده است اما بعداً منابع توسط توسعه‌دهنده از وب‌گاه حذف شد. توسعه‌دهنده بیش از این منبع را به صورت آزاد برای بارگیری در دسترس قرار نداده است.

این نرم‌افزار اولین بار در بهار سال ۲۰۰۴ و در دانشگاه ایالت واشنگتن به عنوان پروژه طراحی سال آخر یکی از دانشجویان پدید آمد. نسخه 1.0 مشتمل بر ۳۶۰۰۰ خط کد بود و طی ۱۵ هفته نوشته شد. نسخه 3.35 نزدیک به ۱۶۲۰۰۰ خط کد دارد. این پروژه در حین تابستان ادامه پیدا کرد و در پاییز سال ۲۰۰۴، هر دو نسخه 1.1 و 2.0 منتشر شد.

توسعه نرم‌افزار با دو توسعه‌دهنده که در حال حاضر در شرکت مایکروسافت مشغول به کار هستند، ادامه یافت که این دو توسعه‌دهنده روی نسخه‌های قبلی و در زمانی که در دانشگاه تحصیل می‌کردند، کار می‌نمودند. تا ماه می سال ۲۰۰۶، نرم‌افزار حداقل دو میلیون بار بارگیری شد که حدوداً معادل ۱۸۰۰۰۰ بارگیری در ماه می‌شد.

• واسط کاربری ساده، شهودی و مبتکرانه: هر ویژگی و عنصر از واسط کاربری طوری طراحی شده است که فوراً قابل شهود باشد و بتوان آن را به سرعت و بدون نیاز به کمک یاد گرفت. در راستای اینکه نرم‌افزار به سادگی چندین تصویر را اداره می‌کند، به همین دلیل Paint.NET از یک واسط زبانه‌دار استفاده می‌کند. زبانه‌ها یک تصویر کوچک از عکس را به جای توضیح تصویری نمایش می‌دهد. این امر باعث می‌شود که پیدا کردن فضای کار اصلی خیلی ساده و سریع شود.

• پشتیبانی از لایه‌بندی: این قابلیت معمولاً در نرم‌افزارهای حرفه‌ای پیچیده و گرانبها یافت می‌شودکه با استفاده از این ویژگی می‌توان تصاویر ترکیبی پیچیده را تولید کرد. شما می‌توانید به این ویژگی، این‌گونه بنگرید که پشته‌ای از اسلایدهای دارای شفافیت داریم که هر وقت با هم و در یک زمان به آن‌ها نگاه کنیم به شکل یک تصویر واحد در می‌آیند.

• جلوه‌های ویژه بصری: جلوه‌های ویژه زیادی برای بهبود و کمال بخشیدن به تصاویر شما موجود است. این جلوه‌ها شامل مواردی چون تیره و تار کردن، آشکار کردن (شفافیت بخشیدن)، حذف قرمزی چشم در عکس، تغییر شکل دادن، دچار همهمه و شلوغی کردن، نقش برجسته کردن و می‌باشد. این نرم‌افزار همچنین شامل جلوه‌های بصری منحصر به فرد خود برنامه یعنی چرخش و متمرکز شدن به صورت سه‌بعدی روی تصاویر می‌باشد که این قابلیت را به افراد می‌دهد که به راحتی به تصویر، بُعد و انحنا بدهند. ابزارهای اصلاحی نیز در نرم‌افزار وجود دارند که به کمک آن‌ها می‌توان نور، شفافیت، پرده رنگ، اشباع، خمیدگی و سطوح را دستکاری و اصلاح نمود. شما همچنین می‌توانید یک تصویر را به شکل سیاه و سفید یا به شکل عکس‌های قدیمی (سپیا) نیز در آورید.

• ابزارهای قدرتمند: نرم‌افزار Paint.NET شامل ابزارهای ساده‌ای برای رسم اشکال می‌باشد، این نرم‌افزار شامل یک ابزار قوی و ساده برای رسم اسپلاین‌ها یا منحنی‌های بِزیِر می‌باشد. ابزار درجه شیب که از نسخه 3.0 به نرم‌افزار افزوده شد، یک اصلاح و پیشرفت مبتکرانه نسبت به ابزارهای موجود در نرم‌افزارهای دیگر دارد. وسایل موجود برای ساخت و کار کردن با انتخاب‌ها (ابزار انتخاب بخشی از تصویر) قدرتمند هستند اما در عین حال هنوز آن‌قدر ساده هستند که بتوان با سرعت با آن‌ها کار کرد. ابزارهای قدرتمند دیگری مشتمل بر عصای جادویی برای انتخاب نواحی با یک رنگ و مهر کپی برای کپی و پاک کردن بخشی از تصویر وجود دارند. در ضمن یک ویرایشگر متن ساده، ابزاری برای بزرگنمایی و یک ابزار برای رنگ‌آمیزی مجدد نیز موجود می‌باشد.

• نگهداری تاریخچه به صورت نامحدود: هر کسی ممکن اشتباه کند یا اینکه نظر خود را تغییر دهد. برای اصلاح این امر، هر عملیاتی که روی تصویر انجام می‌دهید در پنجره تاریخچه ثبت می‌شود و شما می‌توانید آن را به حالت‌های قبلی ببرید. زمانی‌که به یک حالت قبلی باز می‌گردید، مجدداً می‌توانید به حالت‌های بعدی منتقل شوید. طول تاریخچه تنها توسط فضای در دسترس دیسک محدود شده است.

• انجمن گفتگوی فعال: این نرم‌افزار دارای یک تالار گفتگوی برخط است که دارای افرادی با روحیات دوستانه و با پشتکار فراوان می‌باشد. در این تالار گفتگو که حدود ۱۷۰۰۰ عضو ثبت شده دارد می‌توان تمارین و همچنین افزونه‌های زیادی را یافت. در این تالار گفتگو می‌توان خطاهای دیده شده در نرم‌افزار را گزارش کرد تا در اسرع وقت به آن‌ها رسیدگی شود.

• به‌روز رسانی مکرر: این نرم‌افزار هر ۴ تا ۸ هفته به‌روز می‌شود که این به‌روز رسانی‌ها شامل ویژگی‌های جدید، اصلاحاتی در جهت بهبود کارایی و رفع خطاها می‌باشد. به‌روز رسانی در این نرم‌افزار بسیار ساده است و تنها نیاز به فشردن دو دکمه موشواره را دارد.

• رایگان بودن: این نرم‌افزار با اینکه نرم‌افزاری رایگان است اما دارای امکانات قوی و پیشرفته‌ای می‌باشد که می‌توان از آن به عنوان جایگزینی برای نرم‌افزارهای تجاری معروف مانند فوتوشاپ استفاده کرد.

‌‌افزونه‌ها

Paint.NET از پرونده‌های DLL پشتیبانی می‌کند و می‌توان آن‌ها را به عنوان افزونه‌هایی برای افزودن جلوه‌های تصویری و همچنین پشتیبانی از انواع دیگر پرونده به برنامه افزود. این افزونه‌ها می‌بایستی با استفاده از یکی از زبان‌های برنامه‌نویسی NET. نوشته شده باشند که البته این امر اکثراً توسط زبان #C انجام می‌شود. این کارها معمولاً توسط برنامه‌نویسان داوطلب در تالارهای گفتگپ برنامه انجام می‌شود. از آنجایی که این کار به راحتی انجام می‌شود، برخی از آن‌هایی که مناسب هستند در نسخه‌های بعدی منتشر می‌شوند. به عنوان نمونه، افزونه‌ای برای پرونده از نوع DirectDraw Surface (دِین اشتون) و جلوه‌های تصویری Ink sketch (طرخ اولیه توسط جوهر) و Soften Portrait (ملایم کردن تصویر) در نسخه 3.10 به نرم‌افزار افزوده شد.

افزونه‌های زیادی تولید شده‌اند، مانند Shape3D که یک نقاشی دوبعدی را به شکل سه‌بعدی ساخته و پرداخته می‌کند. برخی افزونه‌ها، زمانی‌که با Paint.NET همراه می‌شوند، قابلیت‌هایشان نیز توسعه می‌یابد. این امر در رابطه با افزونه‌های Curvest و +Sharpen صورت گرفته است.

افزونه‌هایی برای پشتیبانی از انواع پرونده موجود است که از جمله آن‌ها می‌توان به افزونه مربوط به شمایل و همچنین افزونه‌ای برای قالب پرونده فوتوشاپ، اشاره کرد. خیلی از این موارد، بر اساس نرم‌افزارهای متن‌باز موجود می‌باشند، درست مانند افزونه RAW که از dcraw استفاده می‌کند و همچنین افزونه بهینه‌سازی PNG که از OptiPNG استفاده می‌نمایند.

پشتیبانی از سیستم‌عامل‌هایی غیر از ویندوز

این نرم‌افزار در اصل برای محیط ویندوز ساخته شده است و هیچ پشتیبانی بومی برای هیچ سیستم‌عامل دیگری وجود ندارد. در حقیقت از نسخه 3.0 به بعد پشتیبانی برای ویندوزهای قدیمی‌تر از ویندوز ایکس‌پی و ویستا وجود ندارد. میگوئل‌دی‌ایکاز بخشی از برنامه را وارد پروژه مونو کرده است. لازم به ذکر است مونو یک پیاده‌سازی متن‌باز از زیرساخت زبان عمومی (CLI) است که فریمورک دات‌نت بر مبنای آن پایه‌گذاری شده است. این امر به برنامه این اجازه را می‌دهد که روی لینوکس و سکوهای دیگری که از مونو پشتیبانی می‌کنند، اجرا شود. ایکاز به صورت رسمی از ماه می سال ۲۰۰۷ شروع به وارد کردن پروژه در مونو و با عنوان Paint-mono کرده است.

امروزه نرم‌افزارهای متنوع زیادی در دنیا موجود است که کار آن‌ها ویرایش گرافیکی تصاویر می‌باشد. مطمئناً معروف‌‌ترین نرم‌افزاری که در این عرصه وجود دارد و دارای محبوبیت زیادی بین کاربران است، نرم‌افزار فوتوشاپ شرکت ادابی می‌باشد. این نرم‌افزار ابزاری قدرتمند و در عین حال تجاری برای این کار می‌باشد.

از نرم‌افزارهای مشابه دیگری که رقیبی برای این نرم‌افزار به حساب می‌آید، نرم‌افزار قدرتمند گیمپ می‌باشد که دارای خصوصیات منحصر به فردی است. لازم به ذکر است که گیمپ یک نرم‌افزار متن‌باز و آزاد می‌باشد.

باید بیان کرد که خیلی از کاربران با تمام قابلیت‌های نرم‌افزاری مانند فوتوشاپ آشنایی ندارند و از آن‌ها استفاده نمی‌کنند، البته باید بیان کرد که این ابزارهای و قابلیت‌ها بیشتر به درد کاربران حرفه‌ای می‌خورد که کار آن‌ها به صورت حرفه‌ای ویرایش و خلق تصاویر می‌باشد. چنین نرم‌افزاری به خاطر داشتن امکانات بسیار زیاد، به طور حتم دارای حجم زیادی می‌باشد و فضای زیادی از حافظه رایانه را اشغال می‌کند.

بسیاری از کاربران خانگی به ابزاری نیاز دارند که بتوانند به سادگی با آن کار کرده و توقعات غیرحرفه‌ای خود را با آن برآورده کنند. از این رو با توجه به سادگی کارکرد و حجم پایین نرم‌افزار Paint.NET، بهتر است که برای کاربردهای خانگی از آن استفاده نماییم. لازم به ذکر است که پرونده نصاب این نرم‌افزار حجمی حدود ۱.۶ مگابایت از حافظه را اشغال می‌کند اما نرم‌افزاری مانند فوتوشاپ حجمی معادل چند صد برابر این اشغال می‌کند.

این نرم‌افزار با این که بسیار ساده است اما دارای امکانات زیاد و قابل قبولی می‌باشد که نیازهای روزمره افراد را به سادگی برآورده می‌کند.

اگرچه شاید مقایسه نرم‌افزارهای زیر کار مناسبی نباشد ولی برای آشنایی کلی‌تر با این نرم‌افزارها این کار را انجام می‌دهیم :

	ویرایش انتخاب	لایه‌بندی	سابقه نما	اسکریپت نویسی	HDR	پشتیبانی از نصب افزونه‌ها	کتابخانه‌ای از تصاویر	تصحیح رنگ	تصحیح عدسی	حذف خش
فوتوشاپ	بله	بله	بله	بله	بله	بله	به صورت جزئی	بله	بله	بله
گیمپ	بله	بله	بله	بله	به صورت جزئی	بله	خیر	بله	بله	بله
پِینت دات‌نت	بله	بله	بله	به صورت جزئی	خیر	بله	خیر	بله	خیر	بله